Nguy cơ hôn mê sâu vì hạ đường huyết ở người tiểu đường và cẩm nang xử trí khẩn cấp

Hiểm họa từ những cơn tụt đường huyết đột ngột ở người đái tháo đường

Nhiều người thường chỉ lo lắng về tình trạng tăng đường huyết mà quên mất rằng, biến chứng hạ đường huyết (tụt đường huyết) mới là mối đe dọa trực tiếp và cấp tính nhất. Thực tế tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê (Phú Thọ) vừa qua là một minh chứng đáng báo động: chỉ trong vòng 2 tháng, đơn vị này đã tiếp nhận tới 11 ca bệnh tiểu đường nhập viện trong trạng thái hôn mê sâu do tụt đường huyết nghiêm trọng.

Tình trạng này nếu không được phát hiện kịp thời có thể để lại những di chứng não vĩnh viễn, thậm chí là tử vong chỉ trong thời gian ngắn.

Tại sao người bệnh tiểu đường lại dễ rơi vào trạng thái tụt đường huyết?

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), khi chỉ số đường huyết giảm xuống dưới mức 3,9 mmol/L (70 mg/dL), cơ thể đã bắt đầu rơi vào trạng thái hạ đường huyết nguy hiểm. Nguyên nhân phổ biến nhất thường bắt nguồn từ:

• Sai lầm trong điều trị: Sử dụng quá liều insulin hoặc các thuốc hạ đường huyết nhóm sulfonylurea.
• Chế độ ăn uống không điều độ: Bỏ bữa, ăn quá muộn sau khi tiêm insulin hoặc dùng thuốc, hoặc ăn không đủ lượng tinh bột cần thiết.
• Vận động quá sức: Tập luyện thể thao cường độ cao mà không bổ sung năng lượng kịp thời.
• Sử dụng chất kích thích: Uống rượu bia khi bụng đói làm ức chế quá trình gan giải phóng glucose vào máu.

Đối với những người có thâm niên mắc bệnh tiểu đường, cơ chế tự bảo vệ của cơ thể bị suy giảm nghiêm trọng. Tuyến tụy không còn khả năng điều tiết glucagon hiệu quả, khiến các cơn tụt đường huyết diễn ra đột ngột và khó kiểm soát hơn.

Dấu hiệu cảnh báo từ cơ thể: Đừng bỏ qua ‘tiếng cầu cứu’ thầm lặng

Nhận biết sớm các triệu chứng hạ đường huyết là chìa khóa vàng để ngăn chặn biến chứng hôn mê. Hãy lưu ý các biểu hiện theo cấp độ sau:

Giai đoạn nhẹ và vừa: Người bệnh có cảm giác đói cồn cào, chân tay bủn rủn, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, hồi hộp, chóng mặt, đau đầu hoặc nhìn mờ.

Giai đoạn nặng: Khi não bộ bị thiếu hụt glucose – nguồn năng lượng duy nhất của nó, người bệnh sẽ bắt đầu lờ đờ, lú lẫn, nói nhảm, đi đứng không vững. Nếu không được can thiệp ngay, tình trạng co giật, mất ý thức và hôn mê sâu sẽ xảy ra.

Nguy hiểm hơn, một số bệnh nhân bị hạ đường huyết tái diễn nhiều lần sẽ mất đi khả năng tự nhận biết triệu chứng cảnh báo (hạ đường huyết không triệu chứng). Họ có thể đột ngột ngất xỉu và đi vào hôn mê mà không hề có dấu hiệu báo trước.

Quy trình sơ cứu khẩn cấp: Đúng cách để cứu mạng người bệnh

Tùy thuộc vào trạng thái tỉnh táo của người bệnh mà chúng ta có các phương án xử lý khác nhau:

Trường hợp người bệnh còn tỉnh táo và nuốt được:

Áp dụng ngay quy tắc bổ sung 15-20 gram carbohydrate hấp thu nhanh. Bạn có thể cho người bệnh:

• Uống 1/2 cốc nước trái cây hoặc nước ngọt có đường.
• Uống một cốc nước ấm pha 3 thìa đường.
• Ăn 3-4 viên kẹo ngọt hoặc viên đường glucose chuyên dụng.

Sau 15 phút, tiến hành đo lại đường huyết. Nếu chỉ số vẫn dưới 3,9 mmol/L, tiếp tục lặp lại bước trên. Khi đường huyết đã ổn định, hãy cho người bệnh ăn nhẹ một bữa phụ (sữa, bánh mì hoặc cháo) để duy trì đường huyết ổn định dài hơn.

Trường hợp người bệnh đã lơ mơ, co giật hoặc hôn mê:

Tuyệt đối KHÔNG đổ nước đường hay nhét thức ăn vào miệng người bệnh vì rất dễ gây sặc vào đường thở, dẫn đến suy hô hấp cấp tốc.

Hãy nhanh chóng đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn (tư thế hồi sức), giữ thông thoáng đường thở và gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa thẳng tới bệnh viện gần nhất để được truyền tĩnh mạch glucose hoặc tiêm glucagon.

Làm thế nào để chủ động phòng ngừa tụt đường huyết?

Để ngăn chặn triệt để nguy cơ hạ đường huyết, người bệnh cần thiết lập một rào chắn phòng thủ khoa học:

• Tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý tăng giảm liều thuốc hạ đường huyết hay insulin.
• Đảm bảo ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa, đặc biệt là sau khi đã sử dụng thuốc hạ đường.
• Luôn mang theo bên mình ‘vật phòng thân’ như kẹo ngọt, bánh quy hoặc các gói đường nhỏ khi ra ngoài.
• Đo đường huyết định kỳ để hiểu rõ xu hướng dao động của cơ thể.
• Trang bị kiến thức sơ cứu cho người thân trong gia đình để họ có thể hỗ trợ kịp thời trong tình huống khẩn cấp.